Regelgevend kader
Frankrijk beschikt over een van de meest gestructureerde anti-witwassystemen in Europa. Het juridische kader berust hoofdzakelijk op de Code monétaire et financier (CMF), aangevuld door de ordonnance n° 2009-104 van 30 januari 2009, die de derde Europese anti-witwasrichtlijn heeft omgezet. Sindsdien heeft elke opeenvolgende richtlijn — van de 4e richtlijn (AMLD4, omgezet in 2017) tot de 6e richtlijn (AMLD6, omgezet in 2023) — de zorgvuldigheidseisen aangescherpt, het toepassingsgebied van meldingsplichtige entiteiten uitgebreid en de sancties verscherpt.
De Franse institutionele architectuur is opgebouwd rond drie pijlers. De Autorité de contrôle prudentiel et de résolution (ACPR), verbonden aan de Banque de France, houdt toezicht op kredietinstellingen, beleggingsondernemingen, verzekeringsmaatschappijen en financiële tussenpersonen. Zij voert controles uit op basis van documenten en ter plaatse, en kan sancties opleggen variërend van een berisping tot een beroepsverbod. Tracfin (Traitement du renseignement et action contre les circuits financiers clandestins), de Franse Financial Intelligence Unit (FIU), ontvangt en analyseert de meldingen van ongebruikelijke transacties die door meldingsplichtige professionals worden ingediend. Tot slot waarborgt de Autorité des marchés financiers (AMF) de regulering van de markten en ziet zij toe op de naleving van de AML/CFT-verplichtingen door vermogensbeheerders en beleggingsdienstverleners.
Het Franse kader onderscheidt zich door een risico-gebaseerde benadering: meldingsplichtige entiteiten moeten een eigen risicoclassificatie opstellen die specifiek is voor hun activiteiten, hun zorgvuldigheidsmaatregelen daarop afstemmen en hun volledige aanpak documenteren. De ACPR publiceert regelmatig richtsnoeren en sectorspecifieke toepassingsbeginselen, met name voor de bank-, verzekerings- en vastgoedsector, die de verwachtingen van de toezichthouder op het gebied van AML/CFT verduidelijken.
Meldingsplichtige entiteiten
Het toepassingsgebied van de KYC-verplichtingen in Frankrijk wordt bepaald door de artikelen L.561-2 en volgende van de Code monétaire et financier. Het omvat een breed scala aan beroepen en activiteiten:
- Kredietinstellingen en financieringsmaatschappijen: commerciële banken, online banken, neobanken, gespecialiseerde kredietinstellingen
- Beleggingsondernemingen en vermogensbeheerders: beleggingsdienstverleners (PSI), portefeuillebeheermaatschappijen, financieel beleggingsadviseurs
- Verzekeringsmaatschappijen en tussenpersonen: levensverzekeraars, makelaars, agenten voor contracten met kapitalisatieverrichtingen
- Betalingsinstellingen en elektronisch-geldinstellingen: fintechs, betalingsdienstaanbieders, uitgevers van elektronisch geld
- Aanbieders van diensten op het gebied van digitale activa (PSAN): platforms voor de uitwisseling van crypto-activa, bewaaringsdiensten
- Juridische en boekhoudkundige beroepen: notarissen, advocaten (voor bepaalde verrichtingen), commissarissen, accountants
- Vastgoedberoepen: makelaars, vastgoedbeheerders, beheerders van mede-eigendom
- Overige beroepen: handelaren in goederen van hoge waarde, casino's, online gokexploitanten, kunsthandelaren voor transacties van meer dan 10.000 euro
Elke categorie is onderworpen aan specifieke verplichtingen die worden bepaald door regelgevende teksten en sectorspecifieke richtsnoeren. De ACPR en de beroepsorden (orde van accountants, kamer van notarissen, etc.) geven aanbevelingen die aan elke sector zijn aangepast.
Cliëntenonderzoek
Standaard cliëntenonderzoek (CDD — Customer Due Diligence)
Het standaard cliëntenonderzoek vormt de basis van de KYC-verplichtingen in Frankrijk. Voordat een zakelijke relatie wordt aangegaan of een incidentele transactie boven de regelgevende drempels wordt uitgevoerd, moet de meldingsplichtige entiteit:
De cliënt identificeren: de identiteitsgegevens verzamelen (naam, voornamen, geboortedatum en -plaats, nationaliteit, adres) en deze gegevens verifiëren aan de hand van een geldig officieel identiteitsdocument. Voor natuurlijke personen zijn de geaccepteerde documenten de nationale identiteitskaart, het paspoort, de verblijfsvergunning of in bepaalde gevallen het rijbewijs. Voor rechtspersonen betreft het het uittreksel uit het handelsregister (Kbis) of equivalent, de actuele statuten en de identificatie van bestuurders en wettelijke vertegenwoordigers.
De identiteit verifiëren: de verificatie moet worden uitgevoerd met betrouwbare en onafhankelijke middelen. De ACPR accepteert verificatie in persoon, verificatie op afstand via videoconferentie (onder de voorwaarden van de eIDAS-verordening en de standpunten van de ACPR), of verificatie via een gekwalificeerd digitaal identiteitssysteem (France Identité, digitale identiteit La Poste, etc.).
De uiteindelijk begunstigde identificeren: elke natuurlijke persoon die direct of indirect meer dan 25% van het kapitaal of de stemrechten van een rechtspersoon bezit, of die op enige andere wijze controle uitoefent over de bestuurs- of managementorganen. De informatie wordt gekruist met het register van uiteindelijk begunstigden (RBE), bijgehouden door de griffies van de handelsrechtbanken en toegankelijk via de website van Infogreffe.
Het doel en de aard van de zakelijke relatie kennen: het economische profiel van de cliënt begrijpen, de herkomst van de middelen, het doel van de beoogde verrichtingen en het verwachte transactievolume.
Doorlopend toezicht uitoefenen: de verzamelde informatie gedurende de gehele zakelijke relatie actualiseren, de uitgevoerde transacties monitoren en de samenhang ervan met het cliëntprofiel waarborgen.
Verscherpt cliëntenonderzoek (EDD — Enhanced Due Diligence)
Verscherpte zorgvuldigheidsmaatregelen zijn van toepassing wanneer het risico op witwassen van geld of financiering van terrorisme hoog is. De door de Franse regelgeving geïdentificeerde situaties omvatten:
- Politiek prominente personen (PEP's): personen die een hoge politieke, rechterlijke of bestuurlijke functie bekleden of hebben bekleed in de afgelopen 12 maanden, evenals directe familieleden en personen die bekend staan als nauw met hen verbonden. De maatregelen omvatten goedkeuring door de directie, vaststelling van de herkomst van het vermogen en de middelen, en verscherpt toezicht op de relatie.
- Cliënten woonachtig in hoog-risicolanden: landen die voorkomen op de lijst van de Europese Commissie van derde landen met een hoog risico, of die als zodanig door de FATF zijn geïdentificeerd. Aanvullende maatregelen zijn vereist, die kunnen oplopen tot een verbod op de relatie.
- Complexe, ongebruikelijke of abnormaal hoge transacties: elke transactie die niet overeenkomt met het profiel van de cliënt of die ongebruikelijke kenmerken vertoont, moet aan een verscherpt onderzoek worden onderworpen.
- Zakelijke relaties op afstand: wanneer de cliënt niet fysiek aanwezig is bij de identificatie, moeten compenserende maatregelen worden getroffen (dubbele verificatie, gekwalificeerde elektronische handtekening, etc.).
- Producten of diensten die anonimiteit bevorderen: anonieme betaalinstrumenten, complexe juridische structuren die de identificatie van de uiteindelijk begunstigde bemoeilijken.
De verscherpte zorgvuldigheidsmaatregelen omvatten met name: het verzamelen van aanvullende informatie over de cliënt en de verrichting, het raadplegen van externe databases, validatie door een hoger hiërarchisch niveau en het verlagen van de drempelwaarden voor waarschuwingen in de monitoringsystemen.
Vereiste documenten
De Franse regelgeving vereist het verzamelen van specifieke documenten naar gelang de aard van de cliënt:
Voor natuurlijke personen:
- Geldig officieel identiteitsbewijs (nationale identiteitskaart, paspoort, verblijfsvergunning)
- Bewijs van woonadres van minder dan 3 maanden oud (energierekening, belastingaanslag, huurkwitantie)
- Eventueel een bewijs van beroepsactiviteit
- Voor PEP's: verklaring op erewoord, bewijsstukken van de herkomst van het vermogen
Voor rechtspersonen:
- Uittreksel uit het handelsregister (Kbis) van minder dan 3 maanden oud (of equivalent voor verenigingen, stichtingen, etc.)
- Gewaarmerkte actuele statuten
- Identiteitsbewijs van de wettelijke vertegenwoordiger(s)
- Document met de verdeling van het aandelenkapitaal en de identificatie van de uiteindelijk begunstigden
- Notulen van benoeming van bestuurders
- Eventueel volmacht voor gevolmachtigden
Voor trusts en fiducieën:
- Oprichtingsakte
- Identificatie van de insteller, de fiduciair, de begunstigden en elke persoon die feitelijke controle uitoefent
- Bewijs van het aan de trust toevertrouwde vermogen
De documenten moeten worden bewaard gedurende 5 jaar na het einde van de zakelijke relatie of na de uitvoering van de incidentele transactie, overeenkomstig artikel L.561-12 van de CMF.
Meldingsverplichtingen
Het Franse meldingssysteem berust op twee hoofdmechanismen:
De melding van ongebruikelijke transacties: meldingsplichtige entiteiten moeten aan Tracfin de bedragen die in hun boeken zijn opgenomen of de verrichtingen melden die betrekking hebben op bedragen waarvan zij weten, vermoeden of redelijke gronden hebben om te vermoeden dat zij afkomstig zijn van een strafbaar feit dat bestraft wordt met een gevangenisstraf van meer dan een jaar, of dat zij bijdragen aan de financiering van terrorisme. De melding moet worden gedaan via het ERMES-platform van Tracfin, zo spoedig mogelijk na de detectie van het vermoeden. In 2024 heeft Tracfin meer dan 180.000 meldingen van ongebruikelijke transacties ontvangen, een stijging van 12% ten opzichte van het voorgaande jaar.
Systematische meldingen: bepaalde verrichtingen moeten worden gemeld ongeacht enig vermoeden. Dit omvat grensoverschrijdende overboekingen boven bepaalde drempels, contante transacties van meer dan 10.000 euro voor wisselkantoren, en de informatie die vereist is door de Europese verordeningen met betrekking tot geldovermakingen.
Het recht van bezwaar van Tracfin: Tracfin kan een recht van bezwaar uitoefenen dat de uitvoering van een verrichting opschort gedurende een periode van maximaal 10 werkdagen, verlengbaar bij beslissing van de president van de rechtbank. Dit mechanisme maakt het mogelijk om verdachte fondsen tijdelijk te blokkeren in afwachting van de voltooiing van de analyse.
De systematische informatieverstrekking (COSI): ingevoerd bij de ordonnance van 1 december 2016, stelt deze meldingsplichtige entiteiten in staat om aan Tracfin informatie te verstrekken met betrekking tot verrichtingen die een hoog risico op witwassen vertonen, zelfs bij afwezigheid van een geformaliseerd vermoeden.
Sancties bij niet-naleving
Het sanctieregime in Frankrijk is bijzonder afschrikkend en omvat zowel administratieve als strafrechtelijke sancties:
Administratieve sancties (opgelegd door de ACPR of de AMF):
- Waarschuwing of berisping
- Verbod op het uitvoeren van bepaalde verrichtingen of beperking van de activiteit
- Tijdelijke schorsing van bestuurders
- Gehele of gedeeltelijke intrekking van de vergunning of autorisatie
- Geldboete tot 100 miljoen euro of 10% van de jaarlijkse netto-omzet (het hoogste bedrag prevaleert), overeenkomstig de bepalingen ter omzetting van AMLD4 en AMLD5
Strafrechtelijke sancties:
- Witwassen van geld wordt bestraft met 5 jaar gevangenisstraf en 375.000 euro boete (artikel 324-1 van het Wetboek van Strafrecht), oplopend tot 10 jaar en 750.000 euro bij verzwarende omstandigheden (criminele organisatie, recidive, gebruik van de mogelijkheden die een beroepsactiviteit biedt)
- Financiering van terrorisme wordt bestraft met 10 jaar gevangenisstraf en 225.000 euro boete
- Het niet naleven van de meldingsplicht wordt bestraft met 22.500 euro boete
Tuchtrechtelijke sancties: de beroepsorden (notarissen, accountants, advocaten) kunnen tuchtrechtelijke sancties opleggen variërend van een waarschuwing tot schrapping.
Publicatie van sancties: de ACPR en de AMF publiceren systematisch hun sanctiebesluiten op hun website, wat een aanzienlijk reputatierisico met zich meebrengt voor de gesanctioneerde entiteiten. In 2024 heeft de ACPR 14 sancties opgelegd op het gebied van AML/CFT, voor een totaalbedrag van meer dan 35 miljoen euro.
Hoe CheckFile u ondersteunt
Gezien de toenemende complexiteit van de KYC-verplichtingen in Frankrijk biedt CheckFile een oplossing voor documentverificatie op basis van kunstmatige intelligentie waarmee meldingsplichtige entiteiten aan de regelgevende vereisten kunnen voldoen en tegelijkertijd de cliëntervaring kunnen optimaliseren.
Het CheckFile-platform automatiseert het volledige documentverificatieproces: gegevensextractie uit identiteitsdocumenten (nationale identiteitskaart, paspoorten, verblijfsvergunningen), verificatie van de authenticiteit van documenten door analyse van beveiligingskenmerken (hologrammen, watermerken, lettertypen, MRZ-zones) en kruisvalidatie van de informatie met de door de cliënt opgegeven gegevens. De AI van CheckFile detecteert pogingen tot documentfraude — vervalsing, namaak, identiteitsdiefstal — met een detectiepercentage van meer dan 99%, waardoor het risico om een frauduleus document door te laten aanzienlijk wordt verminderd.
Om te voldoen aan de auditvereisten van de ACPR genereert CheckFile automatisch een volledig auditspoor voor elke verificatie: tijdstempel, resultaat van elke controle, betrouwbaarheidsscore, eventuele afwijzingsredenen en beveiligde archivering van documenten gedurende de wettelijke bewaartermijn van 5 jaar. Deze traceerbaarheid stelt compliance-teams in staat om de degelijkheid van hun systeem aan te tonen tijdens controles op basis van documenten en ter plaatse.
CheckFile integreert naadloos in de onboarding-processen van financiële instellingen, verzekeraars en gereglementeerde beroepen via zijn RESTful API. De oplossing ondersteunt meer dan 6.000 typen identiteitsdocumenten uit 200 landen, wat bijzonder relevant is voor Franse instellingen die internationaal opereren of een buitenlandse cliëntèle bedienen. De verwerking voldoet aan de AVG, met gegevensopslag in Europa en mechanismen voor pseudonimisering en automatische verwijdering.
Veelgestelde vragen
Welke documenten zijn vereist voor KYC in Frankrijk?
Voor natuurlijke personen moeten meldingsplichtige entiteiten een geldig officieel identiteitsbewijs (nationale identiteitskaart, paspoort of verblijfsvergunning) en een bewijs van woonadres van minder dan 3 maanden oud verzamelen. Voor rechtspersonen zijn een uittreksel uit het handelsregister (Kbis) van minder dan 3 maanden oud, de actuele statuten, het identiteitsbewijs van de wettelijke vertegenwoordigers en de documenten met betrekking tot de identificatie van de uiteindelijk begunstigden vereist. Al deze documenten moeten 5 jaar na het einde van de zakelijke relatie worden bewaard, overeenkomstig artikel L.561-12 van de Code monétaire et financier.
Wat zijn de sancties bij niet-naleving van KYC in Frankrijk?
De sancties zijn zowel administratief als strafrechtelijk. De ACPR kan geldboetes opleggen tot 100 miljoen euro of 10% van de jaarlijkse omzet, evenals activiteitsverboden of intrekking van vergunningen. Op strafrechtelijk vlak is witwassen strafbaar met 5 tot 10 jaar gevangenisstraf en 375.000 tot 750.000 euro boete. Sanctiebesluiten worden systematisch gepubliceerd, waardoor de entiteiten worden blootgesteld aan een aanzienlijk reputatierisico.
Hoe vaak moeten KYC-verificaties in Frankrijk worden geactualiseerd?
De Franse regelgeving schrijft doorlopend toezicht voor gedurende de gehele zakelijke relatie. De frequentie van actualisering hangt af van het risiconiveau van de cliënt: cliënten met een hoog risico (PEP's, hoog-risicolanden) moeten ten minste jaarlijks worden herzien, terwijl cliënten met een standaardrisico doorgaans om de 3 tot 5 jaar worden herzien. Elke significante gebeurtenis (wisseling van bestuurder, wijziging in het aandeelhouderschap, ongebruikelijke transactie) moet een onmiddellijke actualisering van het KYC-dossier in gang zetten. De ACPR controleert systematisch de actualiteit van de dossiers tijdens haar inspecties.